Tüm zeytinci ülkelerde olduğu gibi, Türkiye’de de zeytin üretim masrafları içerisinde hasat masrafları halen en yüksek paya sahiptir. Bu nedenle hasat, zeytin yetiştiriciliğindeki en önemli sorunlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

1.1. Ülkemiz zeytin yetiştiriciliğinin bazı önemli özellikleri:

 Ülkemiz, alan ve ağaç sayısı bakımından, dünyada zeytin yetiştiriciliği yapan ülkeler arasında dördüncü sırada yer almaktadır.
 Türkiye’nin toplam tarım alanlarının %3’ünü zeytinlikler oluşturmaktadır.
 Bu zeytinlik alanların % 81’i meyilli ve yamaç, % 19’u ise düz arazilerde yer almaktadır.
 Ortalama plantasyon yoğunluğu 100 ağaç /ha'dır.
 Plantasyonlardaki ağaçların % 25’i yaşlı veya verimden düşmüş ağaçlardır.

1.2. Yetiştiricilikte ve Hasatta İşgücü Kullanımı

Ege Bölgesinde, kır ve taban arazideki zeytin yetiştiriciliğinde , çeşitli işlemlere ilişkin insan işgücü gereksinimi ve bunun toplam işgücü gereksinimi içerisindeki payı aşağıdaki çizelge1'de gösterilmiştir.

Çizelge 1. Ege Bölgesinde Kır ve Taban Arazideki Zeytin Yetiştiriciliğinde İnsan İşgücü Gereksinimi ve Toplam İşgücü Gereksinimi İçindeki Payları (%) (Can demir,1990)

2. EN UYGUN HASAT ZAMANININ BELİRLENMESİ

2.1. Zeytinin Değerlendirme Şekli ve Hasat Zamanı

Optimum hasat zamanı, zeytinin değerlendirme amacına göre farklılıklar gösterir. Buna göre genel olarak zeytinin değerlendirme şekli ve hasat zamanı şöyledir:

2.2. Hasatta Olgunluk Kriterleri

Yeşil Sofralık :

 Renk sarımsı yeşile döner
 Taneler normal iriliğe erişir.
 Doku sertliğini biraz kaybetmiştir.

Siyah Sofralık :

 Çeşide has olgunluk rengini almıştır.
 Kararma kabuktan meyve etine geçmiştir.
 Taneler normal iriliğe erişmiştir.

Yağlık :

 Ağaçta yeşil meyve kalmamıştır.
 Tüm meyveler karardığında yağ oranı maksimumdur.
 Kabuk etten kolayca ayrılır.
 Meyve iki parmak arasında sıkıldığında çekirdek kolayca ayerılır ve sap çukurundan meyve suyu çıkar.


3. GELENEKSEL HASAT YÖNTEMLERİ

Hasat yöntemleri , bölge halkının sosyo-ekonomik koşulları, çeşit özellikleri, ağaç ölçüleri gibi faktörlere bağlı olarak farklılıklar gösterir. Mevcut uygulamalar genel olarak üçe ayrılır.

3.1 Yerden Toplama : Bu yöntemde; fizyolojik olarak olgunlaşan ve ağaç dibine dökülen zeytinler yerden elle toplanır. Bu yöntemle toplanan zeytinlerin sofralık değerleri düşüktür, daha ziyade yağa işlenirler. Fakat yağa bile işlense, yere düşerken oluşan yara bere ve çizikler yağın kalitesini düşürmektedir.

3.2 Doğrudan Ağaç Üzerinden Toplama : Kalite açısından hemen hemen en iyi toplama şeklidir. Olgunlaşan zeytinler elle sıyrılarak toplanır. Bu şekilde toplanan zeytinler hem sofralık hem yağlık olarak değerlendirme açısından kalite özelliklerini korurlar.

3.3 Sırıkla Silkerek Toplama : Bu yöntemde, olgunlaşan zeytinler sırıklar vasıtasıyla çırpılarak dökülür ve toplanır. Çevremizde görülen en yaygın hasat yöntemidir. Fakat hasat sırasında meyvenin ve ağacın göreceği zararlanma dan ötürü tavsiye edilmemektedir.

3.3 Geleneksel Hasat Yöntemlerinde Karşılaşılan Problemler

Meyvedeki Zararlanma : Hasat sırasında vurma, çarpma ve darbelerden dolayı meyvede oluşan yaralanmalar, kayıplar.

 Vejetatif Organlardaki zararlanma : Yine özellikle sırıklama ile hasatta dal, filiz ve gözlerde meydana gelen hasarlar ile bir sonraki yılın verimi negatif yönde etkilenmektedir. Periyodisite daha sert bir şekilde görülmektedir. Ayrıca çeşitli hastalıklar bir ağaçtan diğerine bulaşmaktadır.

 İşgücü Teminindeki Zorluklar ve Maliyet : Kısa bir zaman dilimine sıkıştırılması gereken yoğun işçilik faaliyetlerinin hem maliyeti yüksek olmakta hem de işgücü temini zorlaşmaktadır.

4. ZEYTİN HASADININ MEKANİZASYONU


4.1. Mekanik Hasatta Kullanılan Küçük Alet ve Makineler

Mekanik aletler : Esası bir süpürge ve tırmıktan ibaret olup, yerdeki zeytinleri toplayacak şekilde tertiplenmiştir. Değişik şekillerde dizayn edilenleri mevcuttur.

Havalı Cihazlar : Bunlar ağacın dibindeki zeytinle beraber, aynı yoğunlukta ve daha aşağı yoğunluktaki parçaları emebilen, aspiratörlerdir. Bazıları meyveleri doğrudan ağaç üzerinden emerek toplayabilmektedir.

Basit Çekme Aletleri : Bunlar el ile kullanılan taraklardır. Kullanımları yorucudur. Fakat bu aletler küçük boylu ağaçlardan oluşan işletmelerde yararlı olmaktadır.

Hareketli Aletler :

 Elde veya sırtta taşınabilir dal sarsıcıları
 Pnömatik (Hava Kompresörlü) çırpıcılar.
 Elektrik enerjisi ile çalışan sıyırıcılar.

Yukarıda bahsedilen tüm bu aletlerin etkinlikleri zayıf olmakla beraber, büyük makinelerin ulaşamadığı geleneksel zeytin bölgeleri için düşünülebilir.

4.2. Büyük Makineler

Traktöre takılır Tipte Gövde ve Ana Dal Sarsıcıları :

Bu makinelerde iki türlü sarsma hareketi vardır :

 Tek yönlü sarsma hareketi
 Çok yönlü sarsma hareketi

Tam Teçhizatlı Hasat Makineleri :

Mekanik hasadı gerçekleştirmek üzere üretilen makineler kullanıldıkça, hasatta insanın rolü gittikçe daha da azalmaktadır. Tam bir mekanizasyona ancak bir kişi tarafından sevk edilebilen, kullanılabilen ve zeytinleri toplayabilen bir makine ile erişilebilir.
Bu makineler çok şematik olarak şöyledirler ; bir sarsıcı , yönlendirilebilen bir kol üzerinde yer almıştır. Toplayıcı bir traktörün önüne monte edilmiş ters bir şemsiye biçiminde ağaç gövdesi etrafına yerleştirilmiştir. Düşürülen meyveler, havalı bir kanalla traktörün arkasındaki bir kaba aktarılır. Makine tek bir kişi tarafından yönetilir.


4.3 Çeşitli Hasat Yöntemlerinin Karşılaştırılması

Çalışma koşullarının zorlu, işgücünün pahalı ve temininin güç olması, ayrıca elde edilen ürünün kalitesi ve ağaç üzerinde olumsuz etkileri nedeniyle klasik hasat yöntemlerinin zeytinciliğin bu günkü ihtiyaçlarına yeteri kadar cevap vermediği görülmektedir