| Tarihçesi | |
|
ZEYTİN ve ZEYTİNYAĞININ TARİHÇESİ Zeytinin anayurdunun neresi olabileceğine dair tartışmalar sürüyor. Ancak daha önemlisi, zeytinin önem kazandığı, belli bir ekonomik aktiviteye dönüştüğü bölgenin neresi olduğu. Ünlü zeytincilik uzmanları Loussert ve Brousse, L'Olivier (Zeytin Ağacı) adlı yapıtlarında "Zeytinciliğin genişlemesi Doğu'dan Batı'ya doğru oldu ve buradan tüm Akdeniz Havzası'na yayıldı" görüşünü savunuyorlar. Dünya Zeytin Ansiklopedisı"nin editörlerinden tarihçi Jose M. Bhisquez'e göre de "Zeytin yetiştiriciliği yaklaşık 6000 yıl önce Anadolu' da başlamıştır." Mezopotamya'nın dağlık kuzey bölümünde yabani bitkilerin ehlileştirilerek düzenli tarıma geçilmiş olması Mardin, Gaziantep, Maraş ve Hatay şeridinin zeytinciliğin de anayurdu olduğu savını güçlendiriyor. Buğday, üzüm ve şarabın Akdeniz'in doğusundan batıya ve güneye yayılması gibi, kültür zeytinciliğinin de aynı çizgiyi izlemesi ve Güneydoğu Anadolu, Mezopotamya ve Fenikel Filistin üçgeninde, yani "Yerimli Hilal" de yaşayan Sami kökenli halklar arasında başlaması doğaldı. Arkeolojik yerleşimlerin sadece yüzde 10 'undan az bir bölümünün kazılabildiği Türkiye' de, zeytin ve zeytinyağı kültürünün geçmişine dair önemli ipuçları elde edildi. Kilis yakınlarındaki Oylum Höyük'te, yaklaşık İö 2500' e tariWenen mezarlar içerisinde, ölü hediyesi olarak kaplar içine konmuş zeytinler bulundu. İzmir Urla'da, Limantepe Höyüğü'nde yapılan kazıda, İö 3000-2000 yıllarına dayanan zeytincilikle ilgili ilkel buluntular ve sonraki dönemlere ait zeytinyağı depoları çıkarıldı. İzmir Urla'daki antik Klazomenai kentinde ortaya çıkarılan bir zeytinyağı işliği, dünyada hak ettiği ilgiyi henüz görmese de, zeytinyağı üretimiyle ilgili çok önemli bir evreyi belgeliyor. İö altıncı yüzyıla tarihlenen bu işlik, uyguladığı teknolojiyle, Helen dünyası ve Akdeniz' de özgün bir yere sahip. Ayrıştırma işleminin, ilk örneğine ancak yüzyıllar sonra rastlayabildiğimiz "bileşik kaplar" prensibiyle yapılması, İonyalı doğa bilginlerinin işliğin tasarımına katkıda bulunmuş olduğunu gösteriyor. |
